Etcetera Nr. 173
Toverkunst
De kracht van het ongrijpbare
Dat theater de kunstvorm bij uitstek is die zich bezighoudt met het efemere, weten we ondertussen allemaal. Wel is die stellingname stilaan aan een grondige herziening toe. Het toenemende gebruik van opnames, live-video, re-enactments en andere ingrepen die het hier en nu verregaand vermengen met andere temporaliteiten, plaatst het hele idee van een ‘live-ervaring’ op losse schroeven. Bovendien doet technologie ook in ons dagelijks leven de grenzen tussen plaatsen en tijdsbeleving vervagen tot op het punt waar ze niet meer te onderscheiden zijn.
Maar dat wil niet zeggen dat het podium onttoverd is. Integendeel, meer dan ooit wordt de scène geclaimd en geframed als een ruimte voor collectieve bezinning, voor het oproepen en aanbidden van voorouders, doden en andere geesten. Artistieke praktijken die rituelen en speculatieve fictie via performance delen met een publiek, zijn opvallend aanwezig in de seizoensbrochures van cultuurhuizen. Zo was er in maart een editie van het festival Women and Children First in VIERNULVIER die de ondertitel Exercises in re-enchanting droeg. Vanuit de vaststelling dat we ‘in uitdagende tijden leven’ werd een programma gecureerd waarin dansvoorstellingen en rituele performances hand in hand gingen met tarotlezingen en meditaties.
Het overkoepelende idee achter het festival was om samen te vertragen en ruimte te maken voor wat we al te vaak vergeten of voor lief nemen: het mystieke, het spirituele, het ongrijpbare. Ook het Brusselse Bâtard Festival zet dit jaar onder de noemer Magic Spells in op artistieke praktijken die niet-alledaagse, mysterieuze realiteiten verbeelden.
Uiteraard zijn hekserij, voodoo, sjamanisme en andere vormen van spirituele beleving niet nieuw. Het gevaar van koloniale en exotiserende mechanismen die gepaard gaan met het incorporeren van niet-westerse tradities in ons ‘professioneel podiumveld’ is niet te onderschatten. Daarom focussen we in deze editie van Etcetera op makers met uiteenlopende achtergronden die vanuit geheel eigen tradities en disciplines de verbindende kracht van spirituele praktijken (opnieuw) voelbaar maken.
Maar hoe schrijf je als criticus over deze bewegingen? De auteurs in dit nummer zoeken stuk voor stuk naar een taal om het mystieke te vatten. We openen met een tekst van Kopano Maroga, die vanuit hun ervaringen als dramaturg en toeschouwer voorstellingen van Alesandra Seutin, Amanda Piña en Carolina Maciel de França van het voorbije seizoen onder de loep neemt. Klaas Tindemans laat zijn licht schijnen op het werk van het jonge collectief Krapp, dat steevast een amalgaam maakt van historische en zeer hedendaagse verhalen en esthetieken. Lena Vercauteren gaat in gesprek met vier kunstenaars die met hun artistieke werk de wereld willen helen, voor zover dat nog mogelijk is: wat kunnen ecologie en magie van elkaar leren? Met behulp van ChatGPT en DALL·E brengt Simon Baetens zijn (dag)dromen in verbinding met artificiële intelligentie, en vraagt hij zich af wat die technologie voor zijn makerspraktijk kan betekenen. Bryana Fritz neemt ons via haar hagiografisch onderzoek mee naar de middeleeuwen, en Nora Ramakers wijst ons op de krachten van de meidoorn. Aan het einde van dit nummer vind je een kort verhaal van Carly Rae Heathcote en Jana De Kockere over de schoonheid van niet-ingeloste verlangens.