Etcetera Nr. 174
Geweld
Soms haalt de realiteit ons in…
Het zijn vreemde tijden om een nummer over geweld uit te brengen. Een jaar geleden, bij de eerste voorbereidingen, waren we net ‘gewend’ geraakt aan de dagelijkse stroom nieuwsbeelden uit Oekraïne: Russische tanks die door modderige velden rolden, paramilitaire troepen die op straat weerloze burgers neerschoten, theaters die plots als schuilkelder dienstdeden …
Aan de redactietafel hadden we het over hoe beangstigend het was om in het ‘veilige’ Europa met zo’n brute oorlog geconfronteerd te worden. We hadden het over onze paradoxale fascinatie voor true crime en hoe het theater altijd een plek is geweest om de menselijke destructiedrift te ontleden — van de Griekse tragedies over Shakespeare tot Romeo Castellucci’s obsessie met het fascisme. We hadden het over hoe de transgressie van performancekunst — waarbij vooral het eigen (dikwijls vrouwelijke) lijf eraan moest geloven — steeds meer plaats heeft gemaakt voor een analyse van systemisch geweld, zoals de nakende ecocatastrofe. En over het geweld van grenzen en censuur.
We praatten over de keerzijde van het vele geweld dat ons omringt: het trauma, het lijden, het verdriet. De trend van ‘traumatheater’, waarin veelal vrouwelijke podiumkunstenaars op het podium een safe space vinden om af te rekenen met persoonlijke trauma’s, gelinkt aan #metoo of de naweeën van het koloniale verleden. We hadden het over de populariteit van Bessel van der Kolks moderne bijbel Traumasporen en de explosie van therapy speak op Instagram en TikTok. En hoe we vandaag steeds meer verwachten dat elke publieke ruimte — ook die van de kunsten — een therapeutische ruimte is waarin zorg en heling centraal staan, al dan niet afgedwongen door triggerwarnings.
Samen met de redactieraad boksten we een nummer in elkaar dat op een of andere manier aan veel van die thema’s probeerde tegemoet te komen. Maar toen kwam 7 oktober. En werd het stil aan onze tafel.
De beelden uit Oekraïne werden ingeruild voor een nieuwe stroom geweld, uit Palestina en Israël dit keer. Het begon met DIY-shots op sociale media van Hamasparachutisten die bloedbaden aanrichtten in Israëlische nederzettingen en tientallen gijzelaars namen. Al snel daarna kwam de ‘vergeldingsactie’ van het Israëlische leger: massale bombardementen op vluchtelingenkampen, scholen en ziekenhuizen in Gaza. Palestijnen die opslagruimtes van de Verenigde Naties plunderden op zoek naar eten. Dokters die noodgedwongen opereerden zonder hun patiënten te verdoven. Een journalist die voor de ogen van de camera’s te horen kreeg dat een collega vermoord was en compleet gedesillusioneerd zijn kogelvrije vest afgooide.
Iedereen die de situatie in het Midden-Oosten een beetje volgt, wist dat deze escalatie eraan zat te komen. Zeker sinds premier Benjamin Netanyahu een extreemrechtse regering op de been bracht die de bezetting en kolonisatie van de Palestijnse gebieden nog agressiever wil opschalen. Elk burgerslachtoffer is onschuldig en ons hart gaat uit naar alle getroffenen van dit conflict — ook naar al wie geraakt wordt door de wereldwijde oplaaiing van islamofoob en antisemitisch geweld als gevolg ervan. Tegelijk mogen we ook niet de kop in het zand steken: deze ‘oorlog’ wordt niet uitgevochten tussen gelijkwaardige partijen, het is David tegen Goliath. Al decennialang gedoogt de internationale politiek het Israëlische apartheidsregime en wordt elke kritiek op Israël onschadelijk gemaakt door te schermen met ‘antisemitisme’ — terwijl Palestijnen in de openluchtgevangenis van Gaza, Oost-Jeruzalem en de bezette Westelijke Jordaanoever als tweederangsburgers leven onder de dagelijkse repressie van het Israëlische staatsapparaat en de kolonisten.
Tegenover zoveel haat, verdraaide geschiedenis- retoriek en neokoloniaal machtsvertoon voelen we ons — wellicht net zoals velen van jullie — erg machteloos. Als kunstensector zijn we het gewend de (om)weg te nemen van de trage verdieping en de symbolische actie die mikt op het geest en het hart, niet op directe politieke verandering. Tegelijk staan we allerminst buiten deze realiteit. In Duitsland zien we hoe kritische artiesten gecanceld worden in de nasleep van wat schrijfster Deborah Feldman — opgegroeid in de chassidische Joodse gemeenschap in New York — ‘de fetisj van de Holocaust’ heeft genoemd. BDS (Boycott, Divestment, Sanctions), een niet-gewelddadige protestbeweging die streeft naar gelijke rechten voor Palestijnen door middel van economische sancties tegen Israël, staat er al jaren geboekstaafd als een ‘antisemitische’ organisatie. Andere landen volgen het Duitse voorbeeld, en zo wordt elke claim op verzet van de Palestijnen steeds verder uitgehold.
Voor ons is het glashelder: als podiumkunstenblad kunnen we niet streven naar een vrije wereld voor de kunsten als we ons niet solidair verklaren met de strijd van het Palestijnse volk voor het recht op een eigen land en geschiedenis. De enige weg vooruit is een onmiddellijk staakt-het-vuren en, in afwachting van een vrij Palestina, volledige steun voor BDS als vreedzame protestvorm die door de Palestijnse bevolking zelf is gekozen. Als gesubsidieerd tijdschrift verzetten we ons expliciet tegen de intimidatiepogingen van minister van Cultuur Jan Jambon (N-VA) en zijn partijgenoot Marius Meremans om organisaties te viseren die BDS steunen. Maak de Palestijnen niet monddood.