Etcetera Nr. 177
Verwant
Familiezaken
In het nummer ‘I think about it all the time’ reflecteert de Britse popartiest Charli xcx over de vraag of ze nu wel of geen kinderen wil. ‘Cause maybe one day I might / If I don’t run out of time / Would it make me miss all my freedom? / I think about it all the time’, klinkt het. Het zijn vragen die voor velen van ons herkenbaar zijn. In de periode tussen pakweg je achtentwintigste en je vijfendertigste krijgen vrienden en kennissen volop kinderen. Ineens ben je als het ware omgeven door baby’s en vraag je je onvermijdelijk af: wil ik kinderen? Wil ik een gezin opbouwen? Wat laat ik na? Wie zal later voor mij zorgen wanneer ik ouder word?
Uiteraard reikt het begrip ‘familie’ verder dan alleen kinderen op de wereld zetten. Ook duidt het niet per se alleen op een biologische of administratieve band die we met anderen hebben: verwantschap kan vele vormen aannemen, van vriendschap tot chosen family, levensgemeenschappen en artistieke samenwerkingen met mensen die evenzeer als familie kunnen worden gezien. Liv Laveyne sprak voor Etcetera met circusfamilie Ronaldo over het doorgeven van tradities, en Siska Baeck stelt in haar bijdrage vast dat intimiteit zich niet tot biologische familie beperkt.
Het wel of niet hebben van een gezin bepaalt ook hoe je werkt. Meer en meer lijkt er ruimte te ontstaan om de impact van familiale zorg op creatieprocessen en andere werkomgevingen bespreekbaar te maken, en ze beter op elkaar te laten aansluiten. Uiteraard is dat een goede zaak, maar een evidentie is het nog allesbehalve. Hoe willen we in de toekomst met elkaar werken, op een zorgzame manier die aan ieders noden tegemoetkomt? Kan de kunstensector écht inclusiever worden voor onder meer ouders van jonge en minder jonge kinderen, of is het paradigma van het artistieke genie dat alles opzijzet voor de carrière te hardnekkig? Ciska Hoet vroeg het aan enkele kunstenaars en enkele cultuurwerkers die hun werk met een gezin combineren. Choreografe en danseres Anneleen Keppens vertelt hoe moeder worden haar artistieke praktijk ingrijpend veranderde, en Hans Bryssinck, Emke Idema en Barbara Van Lindt nemen ons mee in hun gesprekken over ‘meer dan ouderschap’.
Identiteit, wellicht hét thema van de eenentwintigste eeuw, wordt de laatste jaren opvallend vaker benaderd vanuit de mensen die het individu omringen en maken tot wie het is, eerder dan vanuit het singuliere ‘ik’ alleen. Verhalen over voorouders en culturele tradities, maar ook over gebroken familiebanden, vullen de podia. Zeker in niet- westerse culturen draagt de relatie tussen het individu en diens familie vaak een betekenis die veel verder reikt dan biologische bloedbanden en schematische stambomen. In het essay Who are you from? buigt Caroline Lee-Jeong zich over hoe theatermakers met diverse achtergronden hun genealogie thematiseren en in vraag stellen. Ook Oxana Sankova vraagt zich af hoezeer ons idee over familie cultureel bepaald is, en Furkan Ak beschrijft hoe generaties die ons voorgingen door ons leven blijven ‘spoken’.
Aangezien familie een hot topic is, is het des te opvallender dat sociale afkomst en het privilege dat ermee gepaard gaat in de kunsten veelal onbesproken blijven. Je hoeft geen nepobaby te zijn of uit een van de vele theaterdynastieën die België rijk is te stammen om in te zien dat sommigen onder ons veel makkelijker toegang krijgen tot het kunstenveld, een wereld die nog steeds grotendeels geregeerd wordt door persoonlijke contacten. In de theatersector wordt — terecht — druk gedebatteerd over fair pay en betere cao’s, maar durven we het wel genoeg over sociale klasse te hebben? Wie kan het zich eigenlijk veroorloven om in deze onderbetaalde, oververmoeide branche aan de slag te blijven? In Klassenpijn getuigt Dominique Willaert over zijn met momenten moeizame parcours van een West-Vlaams arbeidersgezin naar de podiumkunsten.
Deze en vele andere vragen stellen de auteurs van dit nummer in hun bijdragen. Wat vaststaat, is dat familie een niet te onderschatten factor is in het bepalen van wie we zijn en wat we doen. Stof genoeg voor reflectie dus.